František Hekl pochodził z miejscowości Nemojany w południowych Morawach. Urodził się jako František Heckel w 1915 r. Niemieckobrzmiące nazwisko zmienił w 1939 r. (co było nierzadką praktyką pośród wojskowych czechosłowackich występujących przeciw niemieckiej okupacji). Po maturze, którą zdał w 1935 r. w Bratysławie, rozpoczął wojskowy kurs lotniczy w morawskim Prościejowie. Edukację wojskową kontynuował w Akademii Wojskowej w Hranicach, a następnie w stopniu porucznika lotnictwa rozpoczął służbę w eskadrze myśliwskiej w Hradcu Králové, a jesienią 1938 r. służył na wschodniej Słowacji.

Po rozpadzie Czecho-Słowacji postanowił wstąpić do jednostek wojskowych tworzących się na terenie Polski. Pod koniec sierpnia 1939 r., po ogłoszeniu mobilizacji, znalazł się w prawie stuosobowej grupie czechosłowackich lotników wcielonych do Wojska Polskiego. Służbę rozpoczął pod dowództwem kpt. dypl. Bohumila Liški na lotnisku w Dęblinie. W tamtejszym Centrum Wyszkolenia Lotniczego czechosłowaccy lotnicy od sierpnia przygotowywali się do służby w polskich siłach powietrznych. Dęblińskie lotnisko zostało zbombardowane na początku wojny przez Luftwaffe. Śmiertelnymi ofiarami ataku byli również wojskowi czechosłowaccy. Hekl w wyniku eksplozji miał uszkodzony słuch. Kilka dni później (4 IX 1939) znalazł się na lotnisku w Górze Puławskiej, gdzie rozpoczęto formowanie Czechosłowackiej Eskadry Rozpoznawczej. W jej skład weszło ok. 60 czechosłowackich pilotów, nawigatorów, strzelców pokładowych, mechaników i członków personelu naziemnego. Do dyspozycji mieli kilkanaście przestarzałych samolotów Potez XXV oraz łącznikowych RWD-8. Piloci wykonywali loty rozpoznawcze na rzecz broniących się wojsk polskich. Płatowce nie były uzbrojone, ale podczas lotów zdarzało się, że siły nieprzyjaciela atakowano, zrzucając wiązki granatów ręcznych.

Po kilku dniach jednostka była zmuszona do ewakuacji na lądowiska położone dalej na wschodzie – początkowo w okolicach Radzynia Podlaskiego i Lublina, a w połowie września – na Wołyń, a następnie w kierunku Tarnopola. Czechosłowaccy lotnicy dzielili los polskich towarzyszy broni. Ci, którym nie udało się przedostać do Rumunii, trafiali do sowieckich obozów jenieckich.

Porucznik Hekl dostał się do niewoli 23 września na Wołyniu. Początkowo został uwięziony w Zborowie, następnie, do czerwca 1940 r., przeszedł przez kilka obozów jenieckich. Po zwolnieniu, pod koniec czerwca 1940 r., udało mu się wypłynąć z Odessy z zamiarem dotarcia do tworzonego na Zachodzie lotnictwa czechosłowackiego. Podróż przez Turcję, Egipt, Indie, Południową Afrykę i Gibraltar do Wielkiej Brytanii trwała kilka miesięcy. Jesienią został przyjęty do RAF w charakterze pilota myśliwca i skierowany na szkolenie lotnicze w bazie Debden (hrabstwo Essex). Po jego ukończeniu skierowano go pod koniec sierpnia 1941 r. do czechosłowackiego 312. Dywizjonu Myśliwskiego stacjonującego w okolicach Ayr w Szkocji. W międzyczasie – 21 lipca – został odznaczony polskim Krzyżem Walecznych za udział w kampanii polskiej 1939 r. 

Zdjęcia: František Hekl (pierwszy z prawej), por. Vacláv Kopecký oraz por. Miloslav Štěpánek dekorowany przez gen. Izydora Modelskiego. Obok: krzyż walecznych oraz zaproszenie na uroczystość. Fotografie: zbiory VHÚ Praha i rodziny Heklów.

Dwudziestosześcioletni Hekl zginął 25 października 1941 r. podczas lotu treningowego. Jego Spitfire, niespodziewanie opadając, zahaczył skrzydłem o taflę jeziora Loch Doon. Ciało pilota nie zostało odnalezione a samolot wydobyto dopiero w 1982 r. Jest on obecnie jednym z głównych eksponatów Dumfries & Galloway Aviation Museum. W maju 1991 r. władze Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej awansowały Františka Hekla pośmiertnie na stopień pułkownika lotnictwa.

Dariusz Dąbrowski 

Literatura:

R. Klacek, František Hekl – muž zasluhující nejvyšší uznání, „Nemojanský zpravodaj”, 2/2019, s. 11-16.

J. Mikulka, R. Mikulka, S RAF proti Hitlerovi. Letci  Vyškova, Ivanovic naH ané a ololních obcí v době druhé světové války, Vyškov 2007.

J. Pawlak, Polskie eskadry w wojnie obronnej. Wrzesień 1939, Warszawa 1991.

J. Plachý, Żołnierze Legionu Czechów i Słowaków w niewoli sowieckiej 1939–1941, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2000, t. 35, nr 1, s. 312-345.

J. Rajlich, Na nebi hrdého Albionu – část 2 (1941), Cheb 2000.